Việt Nam chính thức triển khai Cổng khai báo dấu chân carbon cho vật liệu xây dựng xanh từ ngày 15/7, bắt buộc thời gian thẩm định 15 ngày làm việc
I. Hệ thống GMT-P chính thức vận hành: Khai báo trước dấu chân carbon trở thành điều kiện bắt buộc đối với vật liệu xây dựng nhập khẩu
Theo thông báo của Bộ Công Thương Việt Nam, Cổng truy xuất nguồn gốc vật liệu xanh (Green Materials Traceability Portal - GMT-P) đã chính thức đi vào hoạt động từ ngày 15/7/2026.
Theo quy định mới, tất cả mô-đun kết cấu thép, cấu kiện lắp ghép và vật liệu xây dựng xanh nhập khẩu vào Việt Nam phải hoàn tất đăng ký trước dấu chân carbon trên hệ thống GMT-P và được cấp mã đăng ký (Registration ID) trước khi hàng cập cảng.
Những lô hàng chưa được cấp mã đăng ký sẽ bị Hải quan Việt Nam tạm giữ và không được thông quan.
II. Thách thức lớn trong thực tế: Chưa kết nối với hệ thống ERP, hồ sơ phải khai báo thủ công
Hiện nay, hệ thống GMT-P chưa được kết nối với hệ thống ERP của các doanh nghiệp xuất khẩu vật liệu xây dựng tại Trung Quốc.
Do đó, toàn bộ hồ sơ về dấu chân carbon, bao gồm Báo cáo Đánh giá Vòng đời Sản phẩm (Life Cycle Assessment - LCA) theo tiêu chuẩn ISO 14040, đều phải được tải lên và khai báo bằng phương thức thủ công.
Bộ Công Thương khuyến nghị doanh nghiệp dành ít nhất 15 ngày làm việc để hoàn tất quá trình thẩm định. Do quy trình xét duyệt kéo dài và yêu cầu hồ sơ nghiêm ngặt, doanh nghiệp xuất khẩu cần phối hợp chặt chẽ với đối tác nhập khẩu tại Việt Nam để chuẩn bị đầy đủ tài liệu trước khi hàng đến cảng, nhằm hạn chế phát sinh chi phí lưu bãi và chậm thông quan.
III. Bối cảnh quản lý: Hải quan Việt Nam tăng cường kiểm tra xuất xứ và nhãn hàng hóa
Việc triển khai GMT-P là một phần trong lộ trình tăng cường quản lý nhập khẩu của Việt Nam.
Đầu tháng 7, Cục Hải quan Việt Nam thuộc Bộ Tài chính đã ban hành Công văn số 17552/CHQ-GSQL, đưa 18 nhóm hàng hóa vào danh mục quản lý rủi ro cao, tập trung kiểm tra gian lận xuất xứ, nhãn hàng hóa và hành vi chuyển tải bất hợp pháp.
Công văn yêu cầu đối chiếu đồng thời mã HS và Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) đối với nguyên liệu và bán thành phẩm nhập khẩu từ Trung Quốc và các quốc gia châu Á. Đồng thời, cơ quan hải quan có thể kiểm tra sự phù hợp giữa năng lực sản xuất của doanh nghiệp với lượng nguyên liệu nhập khẩu.
Các mặt hàng như gỗ và sản phẩm gỗ, sản phẩm thép và vật liệu xây dựng được xếp vào nhóm có mức độ rủi ro rất cao.
IV. Tác động tổng hợp đối với doanh nghiệp xuất khẩu
Việc áp dụng bắt buộc khai báo dấu chân carbon thông qua GMT-P cùng với quy định tăng cường kiểm tra xuất xứ theo Công văn số 17552/CHQ-GSQL đang tạo ra áp lực tuân thủ lớn hơn đối với các doanh nghiệp Trung Quốc xuất khẩu vật liệu xây dựng sang Việt Nam.
Một mặt, thời gian thông quan có thể kéo dài đáng kể do quy trình xét duyệt dấu chân carbon mất khoảng 15 ngày làm việc, đồng thời kết hợp với việc kiểm tra hồ sơ xuất xứ của cơ quan hải quan.
Mặt khác, yêu cầu tuân thủ cũng được nâng cao khi doanh nghiệp phải chuẩn bị đầy đủ dữ liệu phát thải carbon trong toàn bộ vòng đời sản phẩm để lập báo cáo LCA. Đây là thách thức không nhỏ, đặc biệt đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ chưa có nhiều kinh nghiệm về quản lý carbon.
Khuyến nghị đối với doanh nghiệp
Đối với các doanh nghiệp Trung Quốc xuất khẩu kết cấu thép, cấu kiện lắp ghép và vật liệu xây dựng xanh sang Việt Nam, nên chủ động triển khai các giải pháp sau:
- Phối hợp chặt chẽ với đối tác nhập khẩu tại Việt Nam, chuẩn bị sớm báo cáo LCA và dành đủ thời gian cho quá trình thẩm định.
- Rà soát toàn bộ hồ sơ xuất xứ nhằm bảo đảm tính đầy đủ, thống nhất và khả năng truy xuất, bao gồm hồ sơ nguyên liệu, quy trình sản xuất và báo cáo năng lực sản xuất.
- Cân nhắc thuê đơn vị tư vấn về hải quan hoặc tư vấn carbon để hỗ trợ chuẩn bị hồ sơ và thực hiện khai báo trên hệ thống GMT-P, qua đó giảm thiểu nguy cơ chậm thông quan do sai sót trong quá trình khai báo.